प्रेक्षणीय स्थळे
नाशिक जिल्ह्यातील नांदूर मध्यमेश्वर हे गोदावरी आणि कादवा नद्यांच्या संगमावर वसलेले, महाराष्ट्राचे पहिले रामसर स्थळ आणि स्थलांतरित पक्ष्यांचा स्वर्ग म्हणून 'महाराष्ट्राचे भरतपूर' म्हणून ओळखले जाते.
ऐतिहासिक आणि नैसर्गिक आकर्षणे
नांदूर मध्यमेश्वर पक्षी अभयारण्य (रामसर स्थळ)
इतिहास आणि उद्देश
जलसंपदा व्यवस्थापन
पावसाळ्यात येणारे पाणी साठवून, दुष्काळात त्याचा वापर करणे आणि पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न सोडवणे.
शिक्षण आणि संशोधन
पक्षी जीवन, पाणथळ परिसंस्था आणि नैसर्गिक पर्यावरण याबद्दल संशोधन करणे, तसेच स्थानिक लोकांना आणि पर्यटकांना पर्यावरण शिक्षणाचे महत्त्व पटवून देणे.
ऐतिहासिक महत्त्व
या अभयारण्याला ऐतिहासिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व असून, तो इतिहासप्रेमींसाठी एक लोकप्रिय ठिकाण आहे.
येथे काय अपेक्षित आहे?
विहंगम दृश्य
नांदूर मध्यमेश्वर धरणाचे विहंगम दृश्य अत्यंत शांत, विस्तृत आणि निसर्गरम्य आहे
ऐतिहासिक महत्त्व
ब्रिटिश काळात सिंचनासाठी बांधलेल्या ऐतिहासिक दगडी बंधाऱ्यामुळे (वीअर) तयार झालेले नांदूर मध्यमेश्वर हे ठिकाण, आज ‘महाराष्ट्राचे भरतपूर’ आणि राज्यातील पहिले ‘रामसर स्थळ’ म्हणून जागतिक स्तरावर महत्त्वपूर्ण ठरले आहे.
प्रवेशयोग्यता
नांदूर मध्यमेश्वर हे ठिकाण पर्यटकांना आणि पक्षी निरीक्षकांना सहज पोहोचता यावे यासाठी सुगम आहे.
विस्तीर्ण जलाशय आणि क्षितिज
दृष्टी जाईल तिथपर्यंत पसरलेला धरणाचा जलाशय हे येथील प्रमुख आकर्षण आहे.
नांदूर मध्यमेश्वर धरण
मुख्य वैशिष्ट्ये
रामसर स्थळ
हे महाराष्ट्रातील पहिले आणि अत्यंत महत्त्वाचे आंतरराष्ट्रीय पाणथळ क्षेत्र म्हणून जागतिक स्तरावर ओळखले जाते (२०२० मध्ये घोषित).
महाराष्ट्राचे भरतपूर
पक्षी तज्ज्ञ डॉ. सलीम अली यांनी या ठिकाणाला 'महाराष्ट्राचे भरतपूर' म्हणून संबोधले आहे, जे येथील पक्ष्यांच्या विपुलतेचे प्रतीक आहे.
समृद्ध पक्षी विविधता
येथे २६५ हून अधिक पक्ष्यांच्या प्रजाती आढळतात, ज्यात हिवाळ्यात युरोप, मध्य आशिया आणि सायबेरियातून येणाऱ्या स्थलांतरित पक्ष्यांचा मोठ्या प्रमाणावर समावेश असतो.
जैवविविधता
पक्ष्यांव्यतिरिक्त, या पाणथळ क्षेत्रात मासे, उदमांजर आणि वनस्पतींच्या ४०० हून अधिक प्रजाती आढळतात.
तुम्ही काय पाहू शकता
पक्षी जीवन आणि वन्यजीव
युरोप, मध्य आशिया आणि सायबेरियातून आलेले विविध प्रकारचे पक्षी (उदा. फ्लेमिंगो, श्वेत करकोचा, चमचा, विविध बदके) जलाशयाच्या विस्तीर्ण भागावर आणि बेटांवर पाहता येतात
नांदूर मध्यमेश्वर धरण
१९१३ मध्ये बांधलेला हा दगडी बंधारा, ब्रिटिशकालीन अभियांत्रिकीचा वारसा दर्शवतो. हा बंधारा आणि त्यामुळे तयार झालेला जलाशय हे अभयारण्याचे मूळ आधार आहेत.
गोदावरी-कादवा संगम
दोन महत्त्वाच्या नद्यांचा संगम बिंदू पाहणे, हे देखील एक नैसर्गिक आणि सांस्कृतिक आकर्षण आहे.